Τι είναι το σχήμα Ponzi;

Φανταστείτε κάποιον που μαζεύει χρήματα από μια παρέα, υποσχόμενος σταθερά κέρδη από μια «μυστική στρατηγική». Αντί να τα επενδύει όπως ισχυρίζεται, χρησιμοποιεί τις καταθέσεις των επόμενων για να πληρώνει τους πρώτους. Οι πρώτοι βλέπουν χρήματα στον λογαριασμό τους, πείθονται ότι η στρατηγική δουλεύει και συχνά τη συστήνουν σε φίλους.

Αυτός είναι ο μηχανισμός του Ponzi: οι νέες εισροές παρουσιάζονται ως επενδυτικά κέρδη. Όταν δεν έρχονται αρκετά καινούργια χρήματα ή πολλοί ζητήσουν ταυτόχρονα ανάληψη, το σχήμα αδυνατεί να ανταποκριθεί. Το υπόλοιπο που εμφανίζει μια εφαρμογή μπορεί να είναι απλώς ένας αριθμός στην οθόνη.

Στα crypto, η ιστορία μπορεί να ντύνεται με όρους όπως staking, αυτοματοποιημένες συναλλαγές ή mining, δηλαδή εξόρυξη. Οι συγκεκριμένες δραστηριότητες δεν είναι από μόνες τους απάτες. Το ερώτημα είναι αν πράγματι γίνονται και από πού προέρχονται οι πληρωμές.

Γιατί έχει σημασία

Μια επιτυχημένη ανάληψη δεν αποδεικνύει ότι μια υπηρεσία είναι αξιόπιστη. Οι αρχικές πληρωμές βοηθούν ακριβώς στο να χτιστεί εμπιστοσύνη. Το ίδιο ισχύει για τις μαρτυρίες γνωστών: κάποιος μπορεί να έχει πληρωθεί πραγματικά, χωρίς να γνωρίζει ότι τα χρήματα προήλθαν από επόμενα θύματα.

Εμείς θεωρούμε πιο χρήσιμη την ερώτηση «ποιος πληρώνει αυτή την απόδοση και γιατί;» από οποιαδήποτε εντυπωσιακή παρουσίαση. Η χρήση blockchain ή ενός έξυπνου συμβολαίου (smart contract) δεν κάνει αυτομάτως βιώσιμο ή έντιμο το οικονομικό μοντέλο.

Τι να προσέξεις

Εγγυημένες υψηλές αποδόσεις, ασαφείς εξηγήσεις για τα έσοδα, πίεση να καταθέσεις γρήγορα και εμπόδια στις αναλήψεις είναι σοβαρές προειδοποιήσεις. Κανένα από αυτά μόνο του δεν αρκεί για να χαρακτηρίσουμε κάτι Ponzi, αλλά χρειάζεται προσοχή όταν συνδυάζονται.

Το Ponzi συγχέεται συχνά με την πυραμίδα. Στην πυραμίδα, το οικονομικό κίνητρο βασίζεται κυρίως στη στρατολόγηση νέων μελών. Στο Ponzi, ο διοργανωτής παρουσιάζει συνήθως μια δήθεν επένδυση και διαχειρίζεται τις πληρωμές. Τα δύο μοντέλα μπορούν να συνυπάρχουν, όμως δεν είναι κάθε αποτυχημένο project ή πτώση τιμής σχήμα Ponzi.